W dniu 4 czerwca 2024 roku Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok (sygn. akt SK 140/20), uznając za niezgodny z Konstytucją przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie, w jakim dotyczył osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 roku. Przepis ten nakazywał pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury o sumę wcześniej pobranych świadczeń, co skutkowało niższymi emeryturami dla osób przechodzących z emerytury wcześniejszej na powszechną.
Skutki wyroku dla emerytów
Decyzja Trybunału otworzyła drogę do przeliczenia emerytur dla około 150 000–200 000 osób, które mogłyby liczyć na średnie podwyżki miesięcznych świadczeń o około 1 200 zł oraz wyrównania sięgające średnio 64 000 zł. Jednakże realizacja tych uprawnień napotkała na poważne trudności administracyjne i prawne.
Problemy z wdrożeniem wyroku
Mimo korzystnego orzeczenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) nie mógł przystąpić do przeliczania emerytur, ponieważ wyrok Trybunału nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, brak publikacji uniemożliwia ZUS-owi przyjmowanie wniosków o wznowienie postępowań w oparciu o ten wyrok. W rezultacie emeryci zostali zmuszeni do dochodzenia swoich praw na drodze sądowej, co wiązało się z dodatkowymi trudnościami i opóźnieniami.
Inicjatywa legislacyjna
W odpowiedzi na zaistniałą sytuację, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy mającej na celu uregulowanie kwestii przeliczania emerytur zgodnie z wyrokiem Trybunału. Projekt ten, opublikowany w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (nr UD204) w lutym 2025 roku, przewiduje możliwość przeliczenia emerytur dla kobiet urodzonych w latach 1954–1959 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 oraz w 1954 roku. Niestety, zakres nowej ustawy jest węższy niż zakres wyroku Trybunału, co oznacza, że nie wszyscy poszkodowani emeryci będą mogli skorzystać z przeliczenia świadczeń.
Ograniczenia nowej ustawy
Co istotne, projekt ustawy nie przewiduje wypłaty wyrównań za wcześniejsze, zaniżone świadczenia, a jedynie podwyżki na przyszłość. Oznacza to, że emeryci, którzy przez lata otrzymywali niższe emerytury, nie otrzymają rekompensaty za poniesione straty finansowe. Dodatkowo, nowe przepisy mają wejść w życie dopiero z początkiem 2026 roku, co oznacza dalsze oczekiwanie dla uprawnionych.
Reakcje emerytów
Decyzje te spotkały się z krytyką ze strony środowisk emerytalnych i ekspertów, którzy podkreślają, że ograniczenie grupy beneficjentów oraz brak wyrównań za wcześniejsze lata jest niesprawiedliwe wobec poszkodowanych. Wielu emerytów liczyło na pełne wdrożenie wyroku Trybunału i uzyskanie należnych im świadczeń.
Wcześniejsze emerytury – podsumowanie problemu
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku miał na celu naprawienie niesprawiedliwości wobec emerytów, których świadczenia były zaniżane przez niekonstytucyjne przepisy. Jednakże trudności związane z jego wdrożeniem, brak publikacji oraz ograniczenia nowej ustawy sprawiają, że wielu poszkodowanych nadal pozostaje bez pełnej rekompensaty. Sytuacja ta pokazuje złożoność procesu legislacyjnego oraz konieczność dalszych działań na rzecz ochrony praw emerytów w Polsce.